DÂVUD-İ KARSÎ KİMDİR?

(ö. 1169/1756) Çok yönlü Osmanlı âlim ve müderrisi. Aslen Karslı olup doğum tarihi ve ailesi hakkında bilgi yoktur. Döneminde Dâvûd-i Karsî veya Dâvûd Efendi olarak tanınmıştır. Bütün eserlerinin mukaddimesinde kendisini Dâvûd b. Muhammed el-Karsî el-Hanefî şeklinde tanıtan Dâvûd, temel medrese eğitimini Kars'ta o yörenin tanınmış zâhid ve âlimi Çolak Abdullah Efendi'den yaptı. Daha sonra İstanbul'a giderek tahsilini ve mülâzemetini tamamladı. Akkirmâninin de mümeyyiz olarak bulunduğu ruûs imtihanında başarılı oldu. Bu imtihanda mümeyyizlerin kendisine sorduğu sorularla onun verdiği cevaplardan oluşan Risâletü'l-imtihan'ı Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Osmanlı ilmiye geleneğine göre ruûs imtihanında başarılı olanlar taşra medreselerinden birine müderris olarak tayin edilirlerse de kaynaklarda Dâvûd-i Karsî hakkında bu hususla ilgili bir bilginin bulunmamasından ve resmî makamlardan uzak kalarak zâhidâne bir hayat yaşamış olmasından hareketle onun böyle bir tayine yanaşmadığı sonucunu çıkarmak mümkündür. Her ne kadar başta Âkifzâde el-Amâsî olmak üzere Dâvûd-i Karsî'den bahseden bütün kaynaklar, onun mülâzemetini tamamladıktan sonra Birgi'ye gittiğini kaydediyorsa da eserleri yazıldıkları yer ve tarihlere göre incelendiğinde Dâvûd'un tahsilini tamamladıktan sonra Mısır'a gittiği, orada kısa bir süre içinde ilmî ehliyetini çevresine kabul ettirip ders vermeye başladığı ve daha ziyade öğrencilerinin ihtiyacı doğrultusunda eserler telif ettiği anlaşılır. Dâvûd-i Karsî'nin Mısır'dan ne zaman döndüğü kesin olarak belli değildir. Ancak Mısır'da iken telif ettiği bilinen eserlerinden ikisinin öğrencileri tarafından 1154 yılının ilk aylarında (1174’in ortaları) İstanbul'da istinsah edilmiş olmasını dikkate alarak 1153 yılının sonlarında (1174’in ilk ayları) İstanbul'a geldiğini söylemek mümkündür. Dâvûd-i Karsî bir süre sonra kendisine hayran olduğu ünlü Türk bilgini Birgivi’nin memleketi olan Birgi kasabasına giderek orada yerleşmiş ve Birgi Ulu cami Medresesi'nde müderrislik yapmıştır. Daha sonra 1159/1746 yılında Kıbrıs'a gittiği, bir müddet orada kalarak öğretim ve irşad faaliyetiyle meşgul olduğu, bu sırada kaleme aldığı bilinen eserlerinden anlaşılmaktadır. 1162 yılının ramazan bayramında bir ziyaret amacıyla Lârende'de/Karaman bulunduğu, orada yazdığı bir eserin ferağ kaydından öğrenilmektedir. Hayatının son on beş yılını Birgi'de geçiren Dâvûd-i Karsî 1169 yılının son günlerinde bu kasabada vefat etti. Vasiyeti gereği Birgi'nin dışındaki bir tepe üzerinde medfun bulunan Birgivi’nin yanına gömüldü. Dâvûd-i Karsî'nin Ömer ve Osman adlı iki oğlunun bulunduğu, bunların eserlerinden bahseden bazı kaynaklardan öğrenilmektedir.

DÂVUD B. MEHMED EL-KARSÎ (Ö. 1169/1755) ESERLERİ

Eserin Adı
1 Amentü Şerhi
2 Cevâhiru'l-Maziye fî Tabakâti'l-Hanefîye
3 el-İhtiyaratü'l-Cüziye ve'l-İradatü'l-Kalbiye
4 el-İsagoci Cedid ve'l-Dürru'l-Ferîd
5 el-Mev'ize
6 er-Risâletü'l-Fethîye fî'l-A'mâli'l-Ceybiye
7 er-Risâletü'l-Mürşide
8 Fususü'l-hikem şerhi
9 Hâşiye alâ Şerhi Tehzîbi'l-Mantık ve'l-Kelâm
10 İlm-i Hâl
11 Mâlumât-ı Dînîye
12 Mecmû'a-i Eş'âr
13 Miftâhu'l-Fâtiha
14 Mukaddimetu'l-İslâm
15 Risâle fî Beyâni Sıfâtillahi Taalâ Sıfat-İlâhiye
16 Risâle fî Hakki Sıfâtillahi İnde'l-Maturidiye
17 Risâle fî Tafsîli ma Hasale mine's-Su'al ve'l-Cevâb fî'l-İmtihân
18 Risâle fî Unani'l-İcmal ve't-Tafsîl
19 Risâle fî'l-Istılahati'l-Mantıkîye
20 Risâle fî't-Ta'rifât
21 Risâle fî't-Tarîkati'n-Nakşibendîye
22 Risâle-i Adâb-i Bahs
23 Risâletü'l-Fethîye
24 Suverü'l-Kur'an
25 Şerh-i Risâle-i Birgivî
26 Şerh-i Tarîkatü'l-Muhammedîye
27 Şerhu 'alâ Usûli'l-Hadîsi'l-Birgivî
28 Şerhu Aruzü'l-Endülüsi
29 Şerhu Risaletü fi rub'i'l-mukantarât
30 Şerhü Avâmili'l-Cedîde
31 Şerhü Cedid ala'ş-Şemsiye
32 Şerhü Dürri'l-Yetîm
33 Şerhü Kasîdeti Yekûlü'l-Abd Şerhü Kasîdeti Yekûlü'l-Abd
34 Şerhü Kasîdeti'n-Nûniye
35 Şerhü Mes'eleti'l-İhtiyarat
36 Şerhü Risâle fî Rub'i'l-Mukantarât
37 Şerhü Risâle fî'l-İmân ve'd-dîn
38 Şerhü Takrîri'l-Kavânini'l-Mütedavile fî İlmi'l-Münâzâra
39 Şerhü Tekmîle mine'l-Mantık ve'l-Âdâb
40 Şerhü Tekmileti'l-Hadiye
41 Şerhü Tekmîleti't-Tehzîb fî'l-Mantık
42 Şerhü Usûli'l-Hadîs
43 Şerhü'l-Besmele
44 Şerhü'l-Emsileti'l-Muhtelife
45 Şerhü'l-İzhâri'l-Esrâr
46 Şerhü'l-Kasîdeti'l-Hamrîye
47 Şerhü'r-Risâleti'ş-Şemsîye fî'l-Kavâ'idi'l-Mantıkiye
48 Tekmilet al Tehzib fi al Mantık
49 Tekmîletü't-Tehzîb fî'l-Mantık
50 Telhîs-i Takrîrü'l-Kavanin